René de Hoon is wikkelaar bij Van Zelst Aandrijftechniek. En dat al sinds 1998. Wikkelen is een ambacht waarvoor geen praktijkopleiding meer bestaat. Daarom wordt deze bijzondere kennis bij Van Zelst intern overgedragen op de werkvloer, van vakman op vakman.
Wat is wikkelen eigenlijk?
“Wikkelen is het vernieuwen van de spoelen in een elektromotor. De wikkeling is het hart van de elektromotor en bestaat uit spoelen koperdraad, voorzien van meerdere haarfijne lagen isolerende lak. Na verloop van tijd kan dit koperdraad beschadigd raken, bijvoorbeeld door overbelasting, ouderdom, externe schade of trillingen. Als de draden contact maken, met elkaar of met de behuizing, treedt kortsluiting op en moet de wikkeling vernieuwd worden.
Waarom is het wikkelen van een elektromotor steeds anders?
“Voor de wikkeling van een elektromotor bestaat geen standaardrecept. Dat wil zeggen: een fabriek die grote series produceert, maakt duizenden identieke motoren op een lopende band in serieproductie in relatief korte tijd. Bij reparaties werkt dat anders, want elke motor die hier in de werkplaats binnenkomt is anders. Elke motor heeft zijn eigen afmetingen en vermogen. Dus revisie en reparatie is altijd maatwerk dat met de hand wordt uitgevoerd. Dit zal ook altijd zo blijven.”
Hoe weet je of een wikkeling goed is?
“Je weet of een wikkeling goed is door te meten. Vroeger deed je dat met een gewone multimeter. Daarmee kon je controleren of de stromen goed waren. Tegenwoordig gebruiken we een motoranalyzer. Dat is een software-gestuurd meetinstrument dat de wikkeling nauwkeurig analyseert. Dat is noodzakelijk geworden sinds de zogeheten frequentieregelaar zijn intrede heeft gedaan in de aandrijvingstechniek. Met een frequentieregelaar kunnen we bepalen hoe een motor zich gedraagt bij het start en bij bepaalde toerentallen. Het nadeel is alleen dat een wikkeling gevoelig is voor de geregelde frequentie. Omdat we onze opdrachtgever continuïteit willen bieden in zijn bedrijfsproces, is inzicht nodig in de staat van de wikkelingen. Door deze te meten met de motoranalyser, hebben we een beter beeld en weten we of deze vervangen dienen te worden.”
Kun je een voorbeeld geven van een technische uitdaging die je bijblijft?
“Soms zit het venijn in een detail. Zo kan het gebeuren dat je je hoofd breekt over een probleem dat je maar niet kunt oplossen. Zo kregen we ooit een elektromotor binnen die steeds niet door onze tests kwam. Totdat mijn oog viel op een klein isolatieringetje dat er niet op hoorde te zitten. Dat ene ringetje werkte verstorend op het elektrische circuit, waardoor de machine niet aan de gang te krijgen was. Kortom: isolatieringetje verwijderd en alles draaide weer. Dat zijn die momenten waarop je merkt hoe ons mooie technische vak werkt. Dan zit het antwoord in een detail dat je bijna niet ziet en is het de taak van ons als monteurs om alles uit te sluiten totdat er maar één mogelijkheid overblijft.”
Jij bent niet de enige wikkelaar bij Van Zelst. Hoe dragen jullie intern de kennis over?
“Het overdragen van kennis is een dagelijks proces in onze werkplaats. We hebben nu vijf wikkelaars. Sinds kort ook een Oekraïense stagiair die twee dagen per week naar ons bedrijf komt voor zijn studie. Er is geen handboek voor het vak van wikkelaar. Dus je leert het door te kijken, te doen en te vragen. We maken onderscheid tussen de wat meer standaardwikkelingen en de wikkelingen van de complexe en bijzondere elektromotoren. Onderling spreken we af wie welk type wikkelwerk uitvoert. Ook overleggen we met onze collega’s die het mechanische deel voor hun rekening nemen. We zijn complementair aan elkaar. Zo werkt het hier.”
“Er is geen handboek voor het vak van wikkelaar. Dus je leert het door te kijken, te doen en te vragen.”
René de Hoon, wikkelaar bij Van Zelst Aandrijftechniek
Hoe heeft jouw functie zich ontwikkeld sinds je hier in 1998 begon?
“Ik ben binnengekomen als wikkelaar. Maar in die jaren heb ik aardig wat bijgeleerd en ben ik ook andere dingen gaan doen: montage, collega’s aansturen en begeleiden. Er was ook een periode dat ik de planning en orderafhandeling waarnam. Dat vind ik het mooie bij Van Zelst: je wordt niet vastgezet in één hokje. Bij mijn vorige werkgever was wikkelen echt alleen maar wikkelen. Dat werkte voor mij niet. Het is juist de combinatie die het werk afwisselend maakt.”
Wat zou je vertellen aan iemand die het vak wil proberen?
“Er is geen praktijkopleiding meer voor wikkelaars. De kennis die er is, zit bij mensen zoals wij. Jonge mensen kiezen minder vaak voor fysieke arbeid. Dat snap ik ergens wel, maar het is wel zonde. Want dit vak is een dankbaar ambacht. Je werkt met je handen, je hebt precisie nodig en bij grotere motoren ook gewoon kracht. De koperdraden worden met een hamer en een houten balkje in de juiste vorm gebracht. Dus het vak getuigt van eenvoud en vakkundigheid tegelijkertijd. Als iemand wil onderzoeken of het vak iets voor hem of haar is: altijd welkom. Komen kijken en doen is namelijk de enige manier om daar achter te komen.”
Hoe omschrijf je de sfeer in de werkplaats van Van Zelst Aandrijftechniek?
“Je valt hier in een warm bad. En dat warme bad blijft warm. Dat verandert niet. Bij Van Zelst Aandrijftechniek werken allemaal verschillende mensen, maar we begrijpen elkaar met één blik. Alles kan gezegd worden. Als er een keer een verschil van mening is, dan kunnen we elkaar op een normale manier aanspreken. Dat is de mentaliteit hier. We proberen het werk zo in te plannen dat het binnen normale uren klaar is. Als dat een keer niet kan, dan wordt er overgewerkt; daar doet niemand moeilijk over. Maar als het niet nodig is, hoeft het ook niet. Dat is prettig. Dus als het werk klaar is, kun je terugkijken op een mooie werkdag.”
Interesse in het vak Aandrijftechniek?
Wil je werken bij een professioneel bedrijf in elektro-aandrijvingen? Heb je interesse in mechanica, elektrotechniek, mechatronica of werkbouwkunde? Of ben je bijvoorbeeld opgeleid als automonteur? Van Zelst Aandrijftechniek zoekt monteurs voor binnen én buiten!
Ben je een no-nonsense teamplayer die ook zelfstandig de baan op wil? Solliciteer dan bij Van Zelst Aandrijftechniek, ter attentie van Rob van Zelst.
Het mailadres is: info@vanzelst.nl.
